Vojvodina kroz vekove
Updated: Sep 23
Pre dolaska Mađara na područje današnje Vojvodine, u periodu od 10. do 12. veka nove ere, ovu oblast naseljavala su slovenska plemena. Ta su se plemena vremenom stopila sa pridošlim stanovništvom, a na njihovo postojanje danas ukazuju pojedini toponimi, kao i reči slovenskog porekla koje su sačuvane u mađarskom jeziku. [1]
Koliko je u to vreme među slovenskim narodima bilo Srba, ne zna se tačno. Poznato je, međutim, da srpsko stanovništvo južno od Save i Dunava u ove krajeve počinje da se doseljava u manjem obimu, već krajem 14. veka, nakon Kosovske bitke.
Naseljavanje se nastavilo i tokom 15. veka, kada srpski vladari dolaze na teritoriju Ugarske, dovode svoj narod i stavljaju se kao vazali pod vlast mađarskih kraljeva. Od njih dobijaju zemlju i titulu despota, a zauzvrat preuzimaju obavezu da brane južnu granicu Mađarske od Osmanlija. Među najistaknutijim srpskim despotima bili su Stefan Lazarević i članovi porodice Branković.
Odbrana južne granice bila je uspešna sve do 1526. godine, kada su Osmanlije, nakon Mohačke bitke, osvojile veliki deo teritorije Ugarske. Time, međutim, doseljavanje Srba nije prestalo. U manjim grupama oni su i tokom narednih vek i po i dalje pristizali u Vojvodinu i naseljavali područja oko pravoslavnih manastira, naročito u Sremu i na Fruškoj gori.
[1] J. H. Schwicker, Politische Geschichte der Serben in Ungarn, Budapest, 1880, str. 1.
Od Beča do Sente – kraj osmanske vlasti u Vojvodini
Godine 1683. Turci su po drugi put pokušali da osvoje Beč. Opsada grada trajala je od 14. jula do 12. septembra 1683. godine, a okončana je zahvaljujući pomoći poljskog kralja Jana III Sobjeskog, koji se sa svojom vojskom pridružio austrijsko-nemačkim snagama. Turske trupe, predvođene velikim vezirom Kara Mustafom, morale su da priznaju poraz i povukle su se istočno od Beča, prema Ugarskoj.
Rat koji je počeo pobedom nad Osmanlijama kod Beča trajao je ukupno šesnaest godina i završen je Karlovačkim mirom 1699. godine. Tokom tih šesnaest godina Austrijanci su postepeno potiskivali Osmanlije prema Savi i Dunavu.
Ohrabreni napredovanjem austrijske vojske, Srbi u Srbiji odlučili su da joj se pridruže i organizovali su nekoliko ustanaka. Međutim, svi su bili surovo ugušeni. Zbog toga su Srbi odlučili da potraže zaštitu u Austriji. Pod vođstvom patrijarha Arsenija III Čarnojevića prešli su Dunav 1690. godine i naselili se na teritoriji tadašnje Ugarske. Ovaj događaj poznat je kao Velika seoba Srba.
Nakon Velike seobe Srba rat je trajao još devet godina. U to vreme na teritoriji današnje Vojvodine odigrale su se dve velike i značajne bitke koje su imale važnu ulogu u konačnom ishodu rata.
Bitka kod Slankamena
Bitka kod Slankamena odigrala se 19. avgusta 1691. godine. Mesec dana pre bitke austrijske snage osvojile su Petrovaradinsku tvrđavu pod komandom markgrofa Ludviga Vilhelma von Badena. On je kasnije komandovao i bitkom kod Slankamena, u kojoj je učestvovalo i oko 10.000 pripadnika srpske vojske pod komandom Jovana Monasterlije.
Austrijska i srpska vojska izvojevale su značajnu pobedu. Njome je zaustavljena osmanska kontraofanziva, a ratni front stabilizovan je na linijama Save, Dunava i Moriša.
U banatskom delu Vojvodine Osmanlije su još uvek bile prisutne, ali su se nalazile u povlačenju i pokušavale da organizuju kontraofanzivu.
Bitka kod Sente
Jedan od poslednjih velikih pokušaja Osmanlija da povrate izgubljene teritorije dogodio se 1697. godine kod Sente.
Zahvaljujući kapetanu Jovanu Popoviću Tekeliji, pradedi Save Tekelije, Austrijanci su saznali za namere osmanske vojske i pripremili protivnapad. Austrijska vojska, pod komandom princa Evgenija Savojskog, napala je osmanske snage kod Sente 11. septembra 1697.[1] godine.
Bitka se završila velikim porazom Osmanlija. Poginuo je veliki vezir Elmas Mehmed-paša, kao i oko 20.000 pripadnika osmanske vojske.
Nakon bitke kod Sente Osmanlije su se povukle iz velikog dela Vojvodine i više se nisu
vratile u ove krajeve.
Konačan kraj rata označen je Karlovačkim mirom 1699. godine. Bačka i Srem pripali su Habzburškoj monarhiji, čime je započelo novo poglavlje u istoriji Vojvodine.
[1] N. Šiguljev. Gorka pobeda kod Slanog kamena. https://tvrdjavadotblog.wordpress.com/2019/08/18/gorka-pobeda-kod-slanog-kamena/
Karlovački mir 1699.
Sremski Karlovci 26.01.1699. 11.45.[1] U drvenoj kolibi specijalno izgrađenoj za ovu priliku upravo je potpisan Mirovni sporazum između predstavnika Osmanskog carstva i članica Svete lige – Venecije, Poljske, Austrije i Rusije. Potpisivanju prisustvuju i predstavnici Holandije i Engleske. Pregovarači su veoma umorni. Pregovori su trajali 72 dana. Počeli su još 13.11.1698. Od tada je brdo iznad Sremskih Karlovaca prekriveno šatorima. Zima je jaka, a šatori slaba zaštita, ali nijedna strana nije želela da prekine proces donošenja najoptimalnijeg rešenja za sve strane. Već i organizacija pregovora ukazuje na želju da se dođe do zadovoljavajućeg rešenja, koje neće poniziti nijednu stranu. Sve četiri strane u kolibu mogu ući istovremeno, pošto su izgrađena četiri ulaza. Osim toga pregovarači sede za okruglim stolom, da bi svi bili ravnopravni. Bili su to prvi pregovori u istoriji vođeni za okruglim stolom.
Obe strane su zadovoljne. Posle 16 godina ratovanja mogu očekivati duži period mira koji bi trebalo da traje barem 25 godina. Turci su doduše izgubili celu Mađarsku sa Erdeljem, Slavoniju, Bač i Srem, ali zadržali su Banat i teritorije južno od Dunava. Izgubljene teritorije je dobila Austrija. Mađarska je i dalje gubitnik. Sada njenim prostorom ne vladaju više Turci već Habsburgovci. Sporazumom, koji je izrađen na latinskom i turskom jeziku regulisana su i pitanja slobodne trgovine, razmene zarobljenika, ukidanje vojnih graničnih utvrđenja, kao i danka u gotovom novcu Turcima. Isto tako je dogovorena međusobna razmena izaslanika tj. ambasadora. Do svečane razmene dolazi 1700. godine kod Slankamena odnosno na samoj granici između Austrougarske i Osmanskog carstva. Ovim zvanično odpočinje mir koji će trajati do 1716. godine.
Kapela mira
Na mestu kolibe u kojoj su se vodili pregovori i u kojoj je potpisan Karlovački mir danas se nalazi kapela. Sazidana je 1817. godine. Ona je polukružnog oblika i ima četiri ulaza. Četvrti ulaz kroz koji su ulazili Turci je zazidan kao simbol kraja Otomanskog carstva. Prednji deo kapele ima pravougaono pročelje sa zvonikom i satom. Kapelu koriste katolici za mise i obrede nekoliko puta godišnje. Inače je zatvorena. Postoji projekat o izgradnji muzeja kao spomen obeležja potpisivanja Karlovačkog sporazuma, ali se on nije realizovao.
[1] Ungarn heute: https://ungarnheute.hu/news/vertrag-von-karlowitz-vor-325-jahren-wurde-ohne-uns-ueber-uns-entschieden-
Comments